Tuna Deltası Rehberi: Tulcea, Sulina ve Pelikan Kolonileri

Tuna Deltası'na girişin neredeyse tamamı Tulcea üzerinden yapılır. Deltanın batı ucunda kurulu bu şehir, 2021 nüfus sayımına göre 65.624 kişilik nüfusuyla bölgenin idari ve ulaşım merkezidir; antik dönemde Dacia kökenli Aegyssus adıyla anılmış, sırasıyla Bizans, Ceneviz ve Osmanlı egemenliğinden geçip 1878'de Romanya'ya katılmıştır. Bugün Tuna Deltası Biyosfer Rezervi İdaresi'nin merkezi Tulcea'dadır ve korunan alanlara giriş için ziyaret izni gerekir. Nehir gemileri, günübirlik tekneler ve Murighiol, Mahmudia gibi köy iskeleleri buradan başlar. Hangi teknenin hangi saatte kalktığı, bilet fiyatı ya da izin ücreti gibi güncel ayrıntılar kaynaklı doğrulama olmadan burada yazılmaz; bu bilgiler mevsime göre değiştiğinden ziyaretçinin idareyle doğrudan teyit etmesi gerekir.

Deltanın üç ana kolu farklı karakterdedir: en genç kol Chilia, toplam suyun yaklaşık yüzde 60'ını taşıyıp Romanya-Ukrayna sınırında akar; en kısa kol Sulina, 1862'den beri sürdürülen ıslah çalışmalarıyla 92 kilometreden 64 kilometreye indirilmiş ve büyük gemi trafiğinin ana güzergâhı olmuştur; Sfântu Gheorghe kolu ise en yaşlı ve en seyrek nüfuslu olandır. Bu üç kolun ötesinde Roşu, Puiu, Matiţa, Isac ve Gorgova göllerine bağlanan dar kanallardan oluşan bir labirent uzanır; Biyosfer Rezervi İdaresi bu güzergâhlar için numaralı tur rotaları yayımlar, örneğin Tulcea-Mila 23-Crişan hattı. Kanallar işaretsiz olduğundan yerel rehberli tekne tercih edilir. Güncel tur fiyatları ve kalkış saatleri doğrulanmadan burada belirtilmez.

Sulina, Tuna'nın en kısa kolunun ağzında kurulu, Romanya'nın en doğu noktasıdır ve ülkenin kara yolu ağına hiç bağlı değildir; kasabaya yalnızca teknelerle ulaşılır. 1829 Edirne Antlaşması sonrası kurulan Avrupa Tuna Komisyonu burada üslenmiş, 1870'te serbest liman ilan edilmiş; 2021 sayımına göre nüfusu 3.118'dir. Çok uluslu mezarlığı Hristiyan, Müslüman ve Yahudi bölümleriyle on beşten fazla milliyetin izini taşır. Sfântu Gheorghe köyü ise deltanın güneydoğu ucunda, Karadeniz'e yaklaşık 1 kilometre mesafede, yalnızca Tulcea, Mahmudia veya Murighiol'den tekneyle ulaşılabilen, asfalt sokağı olmayan bir yerleşimdir; yazın Anonimul Film Festivali'ne ev sahipliği yapar. Güncel feribot saatleri ve bilet ücretleri mevsime göre değiştiğinden doğrulanmadan burada verilmez.

UNESCO, Tuna Deltası'nda 312 önemli kuş türünün varlığını kaydeder; bölge Avrupa'nın en önemli kuş üreme alanlarından sayılır. Ak pelikan kolonisi yaklaşık 14.000-15.000 üreme çiftiyle Avrupa'nın en büyük topluluklarından birini oluşturur; daha nadir görülen Tepeli pelikan ise yalnızca 450-500 çiftle temsil edilir, kıvrık ense tüyleri ve pembe-turuncu gaga kesesiyle ayırt edilir, IUCN listesinde Hassas kategorisindedir. Cüce karabatağın Avrupa'daki en büyük üreme popülasyonu ile akkuyruklu kartal da deltada görülür. Yaklaşık 500 kilometrekarelik yirmi kadar sıkı korunan alan, 500 yıllık Letea Ormanı dahil, ziyaretçilere kapalıdır. Hangi ayın hangi kolonide en iyi gözlem şansını sunduğu operatöre göre değişir; bu ayrıntı doğrulanmadan kesin biçimde yazılmaz.

Deltanın iç kesiminde, yalnızca suyoluyla ulaşılan Mila 23 köyü, Tulcea'ya yaklaşık 53 kilometre uzaklıkta, 19. yüzyıl başında Rusya'dan kaçan Lipovan Eski İnanç Rus balıkçıları tarafından kurulmuştur; bugün yaklaşık 450 kişilik nüfusuyla ultramarin maviye boyalı evleriyle tanınır ve dört kez olimpiyat şampiyonu kürekçi Ivan Pătzaichin'in doğduğu yerdir. Komşu köy Crişan ile birlikte, haftalarca tekrarsız tekne rotası sunacak kadar geniş bir güzergâh ağına sahiptir. Deltada yaklaşık 90 balık türü, bu arada mersin balığı da yaşar; nesli tehdit altındaki mersin balığı avcılığı sıkı kurallara tabidir. Köylerdeki konaklama ya da tekne kiralama ücretleri doğrulanmadan burada belirtilmez; bilinmeyen kalan ayrıntı bilinmeyen olarak bırakılır.