Aziz Sava Tapınağı

Fikrin doğuşu ve ilk yarışmalar

Aziz Sava Tapınağı'nın kuruluş anlatısı, resmî tarihçede 1594 yılına bağlanır. Tapınağın kendi tarih sayfasına göre Aziz Sava'nın 1237'den beri Mileševa Manastırı'nda bulunan kutsal emanetleri Belgrad'a getirilmiş ve Vračar'da yakılmıştır. Kaynak, daha sonra tapınağın bu olayla ilişkilendirilen yerde kurulması hedefini anlatır; bu sayfa olayın yerini kaynaktan daha kesin biçimde tanımlamaz.

Resmî metin, Tapınak İnşa Derneği'nin 1895 yılında Belgrad'da kurulduğunu belirtir. Derneğin amacı Vračar'da büyük bir tapınak inşa etmekti ve kuruluşunda dönemin önde gelen yüz yurttaşı ile Metropolit Mihail'in rol aldığı kaydedilir. Bu tarih, yapının fiziksel inşasından önce gelen kurumsal başlangıcı gösterir. Dolayısıyla 1895, tamamlanmış bir binanın tarihi değil, projeyi örgütleyen yapının ortaya çıktığı yıldır.

İlk kamuya açık proje yarışması 1905'te düzenlendi. Yarışma koşulları gelecekteki kilisenin anıtsal, Sırp-Bizans üslubunda, 2.000 ile 2.500 metrekare arasında iç alana sahip ve ayrı çan kuleli olmasını istiyordu. Beş çalışma 1906'da değerlendirme için St. Petersburg'a gönderildi; komisyon hiçbirini uygulama için öneremedi. Savaşlar yeni çözüm arayışını durdurdu. 1926'daki ikinci yarışmada ise güncellenmiş Sırp-Bizans üslubu, yaklaşık 3.000 metrekare alan ve 6.000 kişilik kapasite hedefi kondu.

İnşaat, kesinti ve yeniden başlama

Resmî tarihçe, 1930'da projenin mimarlar Bogdan Nestorović ile Aleksandar Deroko'ya verildiğini ve inşaatın 1935'te başladığını yazar. 1935 ile 1939 arasındaki ilk aşamada betonarme ana taşıyıcılar ve tuğla duvarlar yükseltildi; mermer sütunlar ve bazı başlıklar hazırlandı. 10 Mayıs 1939'da temele bir berat yerleştirildi. Bu bilgiler, yapının savaş öncesindeki fiziksel ilerlemesini açık tarihlerle izlemeyi mümkün kılar.

Belgrad'ın 1941'de bombalanması ve Yugoslavya'nın işgali çalışmaları durdurdu. Kaynak, yapı alanının savaş sırasında araçların barındırılması için kullanıldığını, derneğin 1948'de kapatıldığını ve inşaatın uzun süre devam edemediğini belirtir. Patrik German 1958'den itibaren yeniden başlama fikrini sürdürdü; resmî anlatıya göre 88 başvurudan sonra 1984'te izin sağlandı.

Tapınak 30 Nisan 1985'te yeniden kutsandı ve inşaat 12 Ağustos 1985'te tekrar başladı. Duvarlar 40 metreye kadar yükseltildi. Merkez kubbe yerde birleştirildi; bakır kaplama ve büyük haçla birlikte duvarların üzerine kaldırma işlemi 26 Haziran 1989'da tamamlandı. Bu teknik dönüm noktaları kaynağın verdiği tarih ve ölçülerdir; sayfa bunlardan güncel mühendislik veya güvenlik sonucu çıkarmaz.

Modern dönem ve kaynak sınırı

Tapınak tarihçesi, 1990'larda çalışmaların yavaşladığını ve 1996'da durduğunu, İnşa Derneği'nin 2001'de yeniden kurulduğunu kaydeder. Dış cephe çalışmaları 2004'te tamamlanarak ilk aşama kapatıldı; nef ve yer altı bölümündeki tonozlar 2006'da gerçekleştirildi. Aziz Lazarus Kilisesi ile patrikler kriptası 2001-2002 arasında oluşturuldu ve 2012-2016 arasında resimlendi.

Merkez iç mekânın mozaik programı Rus Sanat Akademisi tarafından, Nikolay Muhin yönetiminde yürütüldü. Resmî kaynak 300'den fazla sanatçı ve ustanın çalıştığını, 15.000 metrekareyi aşan mozaik uygulamasının 2016 ile 2020 arasında tamamlandığını bildirir. 2020'de ikonostasis, avize, taş zeminler ve taş işçiliği unsurlarıyla ana bölümün ibadet işlevine uyumlu hâle geldiği belirtilir.

Google Maps kaydı yalnızca tapınağın güncel mekân kimliğini, Krušedolska 2a adresini, koordinatlarını ve yakalama tarihindeki puan sinyalini destekler. Tarihsel olayların kanıtı değildir. Bu kayıt Viki Angels tarafından dört dilde ad, tarih ve kurum karşılıkları korunarak incelenmiştir. Güncel ibadet programı, erişim ve ziyaret uygulamaları doğrudan tapınağın resmî kanallarından kontrol edilmelidir; burada yalnızca kaynakta sabit kalan tarihsel yapı sunulur.