Öne çıkan bilgiler
Baščaršija, Saraybosna'nın tarihî çekirdeğini oluşturan eski çarşı bölgesidir ve şehrin kültürel ile ticari kalbi olarak kabul edilir. Dar taş döşeli sokaklar, ahşap çatılı dükkânlar, camiler ve eski hanlarla örülü bu mahalle, hem Saraybosnalıların günlük yaşamının hem de ziyaretçilerin ilk durağıdır. Adı Türkçe "baş çarşı" ifadesinden türemiştir ve kentin ana pazarı anlamına gelir.
Baščaršija Nedir?
Bölge, Stari Grad (Eski Şehir) belediyesinde, Miljacka Nehri'nin kuzey kıyısına yakın bir konumda yer alır. Aynı sokakta bir camiden ezan sesi yükselirken birkaç adım ötede Ortodoks kilisesinin çanları duyulabilir; bu iç içe geçmiş doku, Saraybosna'nın yüzyıllardır süregelen çok dinli ve çok kültürlü karakterini somut biçimde yansıtır. Baščaršija bugün hem yaşayan bir mahalle hem de açık hava müzesi gibidir.
Osmanlı Döneminden Günümüze
Baščaršija'nın temelleri 1462 yılında, Bosna sancak beyi İsa-bey İshaković'in bölgeye bir han ve çevresine dükkânlar yaptırmasıyla atıldı; on altıncı yüzyılda hızla büyüyen çarşı, 1530'da tamamlanan Gazi Hüsrev Bey Camii ile birlikte medrese, kütüphane, hamam ve bedesten gibi yapılarla zenginleşti. On yedinci yüzyılda bölgeyi gezen Osmanlı seyyahı Evliya Çelebi, burada bin seksen dükkân saydığını kaydetmiştir.
1551 yılında inşa edilen Morića Han, Saraybosna'da günümüze ulaşan tek Osmanlı kervansarayı olma özelliğini taşır ve bugün hâlâ bir halı dükkânı ile geleneksel bir lokanta olarak kullanılmaktadır. Çarşı, İkinci Dünya Savaşı sonrasında gündeme gelen yıkım planlarından kurtulmuş, 1990'lardaki Saraybosna kuşatmasında ciddi hasar görmesine rağmen ayakta kalmayı başarmıştır. Bugün bu direniş, bölgenin Saraybosnalılar için taşıdığı simgesel değeri daha da güçlendirir.
Baščaršija'da Neler Görülür?
Meydanın simgesi, ilk hâli 1753'te Mehmed Paşa Kukavica tarafından yaptırılan ve 1891'de bugünkü konumuna taşınan ahşap Sebilj Çeşmesi'dir; çevresini saran güvercinler nedeniyle burası "Güvercin Meydanı" olarak da anılır. Çevredeki dar sokaklarda bakırcı, kuyumcu ve deri ustalarının küçük atölyeleri, otantik Boşnak kahvesi sunan kahvehaneler ve otuz metre yüksekliğindeki Saat Kulesi (Sahat-Kula) ziyaretçileri karşılar.
Meydanın hemen yakınında Gazi Hüsrev Bey Camii'nin zarif kubbesi ve minaresi yükselirken, birkaç sokak ötesinde Eski Sinagog (bugün Yahudi Müzesi) ile Kalp-i İsa Katedrali göze çarpar; bu yakınlık, bölgenin çok kültürlü mirasını en somut biçimde ortaya koyar. Bedesten olarak bilinen kapalı çarşı bölümü de dönemin ticaret geleneğini yaşatan yapılardan biridir. Caminin yanındaki kütüphane ve medrese, Osmanlı döneminden kalan eğitim geleneğinin izlerini bugüne kadar taşımaktadır.
Baščaršija Nasıl Gezilir?
Baščaršija, Saraybosna'nın Stari Grad ilçesinde şehir merkezine yürüme mesafesinde yer aldığından günün hemen her saatinde kolayca dolaşılabilir; sokaklar dar ve düzensiz olduğundan rahat ayakkabılarla gelmek ve haritadan çok Sebilj Çeşmesi gibi görünür noktalara göre yön bulmak en pratik yöntemdir. Çarşı, öğleden sonra ve akşamüzeri en canlı hâlini alır.
Dükkânların çoğu haftanın büyük bölümünde açık olsa da bazı küçük atölyeler belirli günlerde kapalı olabileceğinden ziyaret saatlerini yerinde teyit etmek en doğrusudur. Baščaršija'yı gezerken acele etmemek, ara sokaklara sapmak ve bir kahvehanede mola vermek, bölgenin ruhunu gerçekten hissetmenin en iyi yoludur. Meydandan başlayıp çevredeki sokaklara doğru yürümek, bölgeyi kaybolma kaygısı yaşamadan keşfetmenin en kolay yoludur.
